Jeneratör Aküsü Neden Biter?

Düzenli olarak test edilen bir jeneratör de gerçek bir kesintide akü nedeniyle çalışmayabilir. Yakıt ve motor durumu uygun olsa bile zayıflamış bir akü, marş motorunu yeterli devirde döndüremez ve set çalışmaz.

Sahada “jeneratör çalışmadı” şikâyetlerinin önemli bir bölümünün nedeni akü ve marş sistemidir. Akü arızası çoğu zaman düzenli ölçümle önceden tespit edilebilir; ancak birçok tesiste bu ölçüm yapılmamaktadır.

Akü neden biter?

1. Şarj redresörü yok veya çalışmıyor. Set beklerken kontrol ünitesi, röleler ve bazı modüller aküden sürekli küçük bir akım çeker. Bu akımı şebekeden besleyen bir akü şarj redresörü yoksa akü günler, haftalar içinde boşalır. Redresör var ama sigortası atmış, prizi çekilmiş veya arızalıysa sonuç aynıdır. Sahada en sık neden budur.

2. Yanlış şarj gerilimi. Redresör çok düşük gerilimde şarj ederse akü hiçbir zaman tam dolmaz ve plakalarda sülfatlaşma başlar. Çok yüksek şarj ederse akü ısınır, su kaybeder ve ömrü kısalır. Şarj gerilimi akü tipine göre ayarlanmalıdır.

3. Sıcaklık. Kurşun asit akülerin ömrü sıcaklıkla belirgin şekilde kısalır. Kabin içinde, motorun yanında veya güneş altındaki metal kutuda duran akü, serin ortamdaki aküden çok daha kısa yaşar. Soğuk ise başka bir sorundur: akünün verebileceği marş akımı düşer, motor da soğukta daha zor döner. Bkz. kışın jeneratör çalıştırma.

4. Gevşek veya oksitli bağlantılar. Kutup başındaki beyaz-yeşil tortu, gevşek bir kablo pabucu. Dinlenme gerilimi normal görünür ama marş anında yüzlerce amper geçerken bağlantıda ciddi gerilim düşer.

5. Kısa çalıştırmalar. Set ayda bir, birkaç dakika çalıştırılıp kapatılıyorsa, marşın harcadığı enerjiyi şarj alternatörü geri koyamayabilir. Redresör yoksa her testte akü biraz daha boşalır.

6. Yaş. Her akü eskir. Bakım gerektirmeyen akünün de bir ömrü vardır.

Aküyü nasıl ölçmeli?

Dinlenme gerilimi (12 V akü için, tipik değerler):

Gerilim	Durum (yaklaşık)
12,6–12,8 V	Tam dolu
~12,4 V	Kısmen dolu
~12,2 V	Yarı dolu
12,0 V ve altı	Ciddi deşarj

Ölçüm, şarj kesildikten bir süre sonra yapılır. Redresör bağlıyken gerilim yüksek görünür ve yanıltır. 24 V sistemlerde değerler iki katıdır; iki akü seri bağlıysa her biri ayrı ölçülür.

Marş gerilimi: Marş basarken gerilim ne kadar düşüyor? 12 V bir sistemde gerilimin marş sırasında tipik olarak 9,5–10 V’un altına inmesi, akünün veya bağlantıların zayıfladığını gösterir. Değerler akü ve marş motoruna göre değişir.

Akü test cihazı: İletkenlik veya yük testi yapan cihazlar, akünün marş kapasitesini bir sayıyla verir. Dinlenme geriliminden çok daha fazlasını söyler.

Yaş: Akünün üzerinde üretim tarihi vardır. Kayıt altına alın.

Neden marş sırasında bitiyor?

Bir dizel motoru döndürmek için marş motoru kısa süre içinde yüzlerce amper çeker. Büyük motorlarda bu değer daha da yüksektir. Akünün iç direnci yaşla ve sülfatlaşmayla artar. İç direnç arttıkça marş anında gerilim düşer. Belirli bir gerilimin altında kontrol ünitesi resetlenebilir, yakıt solenoidi bırakabilir veya marş motoru yeterli devire ulaşamaz. Sonuç aynıdır: set çalışmaz. Bu yüzden akünün sağlığını en iyi, marş anındaki gerilim düşümü gösterir. Bazı kontrol üniteleri bu değeri kaydeder; alarm geçmişinde “düşük akü gerilimi” ya da “çalışma başarısız” kaydı varsa önce aküye bakın.

Doğru akü seçimi

• Marş akımı (CCA) motor üreticisinin istediği değerin altında olmamalı.
• Soğuk bölgelerde daha yüksek CCA değeri tercih edilir.
• Akü tipi (sulu, AGM vb.) redresör ayarıyla uyumlu olmalı.
• Akü setin titreşiminden korunacak şekilde sağlam bağlanmalı.

Akü kabloları ve topraklama

Akü kadar kabloları da önemlidir. Marş kablosunun kesiti, uzunluğu ve pabuç sıkılığı marş anındaki gerilim düşümünü doğrudan etkiler. Akü seti motordan uzağa taşındıysa kablo kesiti buna göre büyütülmelidir. Motor bloğu ile şase arasındaki eksi (şase) bağlantısı da kontrol edilmelidir; gevşek bir şase kablosu, sağlam aküyü bile işe yaramaz gösterir.

Sahada sık görülen hatalar

• Redresörün fişini çekmek. Temizlik, tadilat, “kim bunu taktı” sorusu. Akü birkaç hafta sonra biter.
• Sadece dinlenme gerilimine bakmak. 12,6 V gösteren akü marşta çökebilir.
• Tek aküyü değiştirmek. Seri bağlı iki aküden biri yeni biri eski olursa eski olan yenisini de yıpratır. Genellikle birlikte değiştirilir.
• Kutup başlarını hiç temizlememek.
• Test sırasında seti birkaç dakika rölantide çalıştırıp kapatmak. Hem akü hem motor için kötü bir alışkanlık.

Kontrol listesi

• Akü şarj redresörü var, bağlı ve çalışıyor mu?
• Redresörün şarj gerilimi akü tipine uygun mu?
• Dinlenme gerilimi ve marş gerilimi ölçülüyor ve kaydediliyor mu?
• Kutup başları temiz, bağlantılar sıkı mı?
• Akü yaşı kayıtlı mı?
• Akü ortamı aşırı sıcak veya soğuk mu?
• Uzaktan izleme varsa düşük akü alarmı tanımlı mı?

Uzak sahalarda akü gerilimini uzaktan görmek sorunu kesinti gelmeden yakalar: jeneratör uzaktan izleme.

Sonraki adım

Akü kontrolü, periyodik bakımın basit ama en önemli adımlarından biridir. Diğer adımlar için jeneratör bakımı kontrol listesi ve periyodik bakım sayfalarımıza bakın, destek için bize ulaşın.