Çfarë është ATS? Paneli i transferimit automatik

Kur ndërpritet rrjeti, ndezjen automatike të gjeneratorit dhe kalimin e ngarkesës te gjeneratori i siguron paneli ATS (Automatic Transfer Switch – çelës i transferimit automatik). Gjeneratori ndizet disa sekonda pas ndërprerjes; ngarkesa zakonisht kalon te gjeneratori brenda 10–15 sekondave. Kur rrjeti rikthehet, ngarkesa kalon sërish te rrjeti dhe gjeneratori ndalet automatikisht pas disa minutash pune për ftohje.

Shumica e problemeve që shfaqen në terren te panelet ATS vijnë nga numri i gabuar i poleve, nga kohët e vonesës të vendosura në zero ose nga panelet që nuk janë testuar gjatë vënies në punë.

Çfarë përmban paneli ATS?

• Elementi i komutimit: Kontaktor, çelës i motorizuar ose çelës komutimi i motorizuar. E lidh ngarkesën me rrjetin ose me gjeneratorin.
• Njësia e kontrollit: Monitoron tensionin, frekuencën dhe radhën e fazave të rrjetit. Menaxhon vonesat. I jep gjeneratorit komandën “ndiz” dhe “ndalo”.
• Bllokimi mekanik dhe elektrik: Rrjeti dhe gjeneratori nuk mund të lidhen njëkohësisht me ngarkesën. Siguria e sistemit mbështetet mbi këtë.
• Matja dhe alarmi: Tensioni, rryma, informacioni i gjendjes. Shumë modele ofrojnë edhe monitorim në distancë.

Referenca ndërkombëtare për pajisjet e komutimit të transferimit është standardi IEC 60947-6-1. Kategoria e përdorimit të elementit të komutimit duhet t’i përshtatet llojit të ngarkesës. Në një objekt me ngarkesë të rëndë motorike ky detaj është i rëndësishëm.

Si zhvillohet kalimi? Kohët

Hapi	Çfarë ndodh?	Cilësim tipik (përafërsisht)
1. Zbulimi i ndërprerjes	Rrjeti ndërpritet ose del jashtë kufijve	Vonesë 1–5 s
2. Ndezja e motorit	Gjeneratorit i dërgohet komanda e ndezjes	Disa sekonda
3. Gjendja e qëndrueshme	Tensioni dhe frekuenca stabilizohen	Disa sekonda
4. Transferimi	Ngarkesa kalon te gjeneratori	Gjithsej zakonisht ~10–15 s
5. Rikthimi i rrjetit	Monitorohet qëndrueshmëria e rrjetit	Zakonisht disa minuta
6. Transferimi i kthimit	Ngarkesa kthehet te rrjeti	—
7. Ftohja	Gjeneratori punon pa ngarkesë dhe ndalet	Zakonisht 3–5 min

Vlerat janë shembuj. Cilësimet reale bëhen sipas objektit, panelit të kontrollit të gjeneratorit dhe rregulloreve përkatëse.

Mos harroni dy gjëra. E para: gjatë këtyre 10–15 sekondave ngarkesa mbetet pa energji. Serverët, pajisjet mjekësore ose PLC-të nuk e përballojnë këtë ndërprerje; për to përdoren UPS dhe gjenerator së bashku. E dyta: koha e pritjes në rikthimin e rrjetit nuk është e kotë. Nëse rrjeti ndërpritet dhe rikthehet disa herë, kthimi i menjëhershëm i ngarkesës i ekspozon motorët dhe pajisjet ndaj goditjeve të njëpasnjëshme.

Llojet e transferimit

• Kalimi i hapur (break-before-make): Fillimisht hapet një burim, pastaj mbyllet tjetri. Kjo është zgjidhja më e përhapur. Gjatë kalimit ka një ndërprerje të shkurtër.
• Kalimi me vonesë (me pozicion të mesëm): Çelësi qëndron për pak kohë në pozicionin “0”. Te motorët e mëdhenj të pompave dhe ventilatorëve i jep kohë shuarjes së tensionit të mbetur dhe zvogëlon goditjen e rrymës së menjëhershme.
• Kalimi i mbyllur (make-before-break): Në rikthimin e rrjetit të dy burimet punojnë paralelisht për një kohë shumë të shkurtër; ngarkesa transferohet pa ndërprerje. Kërkon sinkronizim dhe mbrojtje shtesë. Për lidhjen paralele me rrjetin mund të nevojitet leja e kompanisë së shpërndarjes. Hollësitë në artikullin tonë puna sinkrone (paralele).

Si zgjidhet ATS i duhur?

1. Rryma. Në një sistem trefazor 400 V:

I (A) = kVA × 1000 ÷ (√3 × 400) ≈ kVA × 1,44

Gjeneratori	Rryma nominale (përafërsisht)	Vlera tipike e ATS
50 kVA	72 A	80–100 A
100 kVA	144 A	160 A
250 kVA	361 A	400 A
500 kVA	722 A	800 A
1000 kVA	1443 A	1600 A

Zgjidhet vlera standarde menjëherë mbi rrymën e llogaritur. Kabllot dhe elementet mbrojtëse duhet të jenë gjithashtu të përshtatura me të njëjtën rrymë.

2. Numri i poleve. 3 pole apo 4 pole? Përgjigjja gjendet te sistemi i tokëzimit të objektit. Në sistemet ku neutri i gjeneratorit tokëzohet veçmas, zakonisht nevojitet ATS me 4 pole. Këtë temë e kemi shpjeguar në artikullin tonë tokëzimi i gjeneratorit.

3. Qëndrueshmëria ndaj qarkut të shkurtër. ATS duhet t’i përshtatet rrymës së qarkut të shkurtër në pikën ku lidhet dhe elementit mbrojtës paraprijës.

4. Përputhshmëria e kontrollit. Njësia e kontrollit duhet të komunikojë me panelin e gjeneratorit. Vonesat, modaliteti i testit dhe daljet e alarmit duhet të jenë të rregullueshme.

5. Shtrirja. E gjithë ndërtesa apo vetëm ngarkesat kritike? Grumbullimi i ngarkesave kritike në një panel të veçantë shpesh e zgjidh çështjen me një gjenerator dhe ATS më të vogël. Nevojën mund ta vlerësoni me mjetin llogaritja e fuqisë.

Gabime të shpeshta në terren

• Numri i poleve zgjidhet pa marrë parasysh tokëzimin. Pasoja: pas kalimit te gjeneratori, relétë e rrymës së rrjedhjes veprojnë pa shkak.
• Vonesa e zbulimit të ndërprerjes vendoset në zero. Gjeneratori ndizet edhe për një rënie tensioni prej disa qindra milisekondash në rrjet. Gjatë ditës ndodhin dhjetëra ndezje të panevojshme.
• Koha e ftohjes shkurtohet. Turbina dhe motori ndalen ndërsa janë të nxehtë. Kjo praktikë ul jetëgjatësinë.
• Radha e fazave nuk kontrollohet. Pas kalimit te gjeneratori pompa rrotullohet në drejtim të kundërt. Zakonisht vihet re në ndërprerjen e parë reale.
• ATS nuk provohet kurrë. Gjeneratori ndizet çdo muaj, por pa ngarkesë. Transferimi provohet për herë të parë në një ndërprerje reale dhe ndonjëherë nuk funksionon.

Lista e kontrollit

• A është llogaritur rryma nominale dhe a është zgjedhur vlera standarde e ATS menjëherë më e lartë?
• A janë përcaktuar në projekt sistemi i tokëzimit dhe vendimi për 3/4 pole?
• A përputhen qëndrueshmëria ndaj qarkut të shkurtër dhe elementi mbrojtës paraprijës?
• A ka bllokim mekanik dhe elektrik?
• A janë rregulluar vonesat (zbulimi, rikthimi, ftohja)?
• A është kontrolluar radha e fazave?
• A është testuar komunikimi me panelin e kontrollit të gjeneratorit?
• A është testi periodik i transferimit pjesë e planit të mirëmbajtjes?

Testi periodik

Që ATS funksionon e tregon vetëm një kalim real. Gjatë mirëmbajtjes periodike gjeneratori duhet vënë në punë nën ngarkesë, duhen provuar transferimi dhe transferimi i kthimit dhe duhen kontrolluar vonesat dhe alarmet. Nëse është e mundur, duhet simuluar një ndërprerje reale duke hapur çelësin e rrjetit. Për shtrirjen e mirëmbajtjes mund të shikoni faqen tonë mirëmbajtja periodike.

Hapi i radhës

Ekipi i Terex Diesel ju ndihmon të zgjidhni panelin ATS sipas fuqisë së gjeneratorit dhe objektit tuaj. Për informacion mbi produktin shikoni faqen tonë paneli i transferimit automatik (ATS); për projektin tuaj na kontaktoni.