Tokëzimi i gjeneratorit

Tokëzimi i gabuar mund të shkaktojë shkëputje të panevojshme të releve të rrymës së rrjedhjes gjatë kalimit në gjenerator. Një shembull i shpeshtë është kur lidhja neutral–tokë bëhet si në panelin kryesor, ashtu edhe në gjenerator; në këtë rast një pjesë e rrymës së neutralit kthehet përmes përcjellësit mbrojtës dhe releja e percepton këtë si rrymë rrjedhjeje.

Gabimet e tokëzimit çojnë në shkëputje të panevojshme ose në mbrojtje që nuk shkëputin kur duhet. Tokëzimi i saktë u jep përgjigje të qartë tri pyetjeve:

1. Si tokëzohen trupi dhe pjesët metalike?
2. Ku lidhet me tokën neutrali i gjeneratorit?
3. A e komuton ATS neutralin?

Këto vendime duhen marrë në projektin elektrik, së bashku me sistemin e tokëzimit të impiantit.

Tri punë të veçanta: mbrojtja, puna, ekuipotenciali

• Tokëzimi mbrojtës: Shasia, kabina, trupat e paneleve, linjat metalike të karburantit. Këto pjesë, që normalisht nuk janë nën tension, lidhen me përcjellësin mbrojtës (PE). Në rast defekti të izolimit kufizojnë tensionin e prekjes.
• Tokëzimi i punës (i sistemit): Pika e yllit (neutrali) e gjeneratorit lidhet me tokën. Rryma e defektit mund të kthehet te burimi; siguresa, çelësi automatik ose releja e rrymës së rrjedhjes hapet.
• Lidhja ekuipotenciale: Tubat metalike, kanalet e kabllove dhe elementet e ndërtesës lidhen me njëri-tjetrin. Ndërmjet tyre nuk krijohet diferencë e rrezikshme tensioni.

Sistemet e tokëzimit (IEC 60364)

Sistemi	Përkufizim i shkurtër	Kujdes te gjeneratori
TN-S	Neutrali dhe përcjellësi mbrojtës të ndarë nga fillimi deri në fund	Lidhja neutral–tokë në një pikë të vetme
TN-C-S	Në një pjesë PEN, pastaj ndahen N dhe PE	Pas pikës së ndarjes N dhe PE nuk duhet të bashkohen
TT	Neutrali i burimit i tokëzuar, trupat me elektrodë të veçantë	Mbrojtja ndaj rrymës së rrjedhjes është thelbësore
IT	Burimi i izoluar nga toka ose i tokëzuar me impedancë të lartë	Zbatime të veçanta, nevojitet monitorim i izolimit

Se cili sistem përdoret ndryshon sipas vendit, kompanisë së shpërndarjes dhe impiantit; për shembull, në disa vende janë të zakonshme sistemet TN, ndërsa në të tjera (si Franca) sistemet TT. Lidhja e gjeneratorit duhet projektuar në përputhje me sistemin ekzistues.

Lidhja neutral–tokë dhe numri i poleve të ATS

Shembulli në hyrje është gabimi më i shpeshtë: lidhja neutral–tokë bëhet në vendin e gabuar ose në më shumë se një pikë. Rryma e neutralit qarkullon edhe përmes përcjellësit mbrojtës. Relet e rrymës së rrjedhjes shkëputin pa shkak. Për më tepër, shfaqen interferenca dhe korrozion.

• ATS me 4 pole (neutrali komutohet): Gjeneratori sillet si burim i veçantë. Lidhja neutral–tokë zakonisht bëhet në gjenerator.
• ATS me 3 pole (neutral i përbashkët): Rrjeti elektrik dhe gjeneratori përdorin të njëjtin neutral. Lidhja neutral–tokë zakonisht bëhet vetëm në panelin kryesor të shpërndarjes, në një pikë të vetme. Ura në gjenerator hiqet.

Zgjedhja varet nga sistemi i tokëzimit të rrjetit, mbrojtja ndaj rrymës së rrjedhjes dhe rregulloret vendore. Anën e ATS e kemi shpjeguar në artikullin tonë çfarë është ATS.

Seksioni i përcjellësit mbrojtës

Tabela e thjeshtuar në IEC 60364-5-54, që përdoret kur përcjellësi mbrojtës është nga i njëjti material si përcjellësi i fazës:

Seksioni i përcjellësit të fazës (S)	Seksioni minimal i përcjellësit mbrojtës
S ≤ 16 mm²	S
16 mm² < S ≤ 35 mm²	16 mm²
S > 35 mm²	S ÷ 2

Kjo është një qasje e përgjithshme. Seksioni i saktë llogaritet me rrymën e lidhjes së shkurtër dhe kohën e shkëputjes, ose përcaktohet sipas rregullores në fuqi.

Elektroda dhe rezistenca

Elektroda mund të jetë shufër e ngulur, shirit i groposur ose tokëzim themeli. Rezistenca e tokës ndryshon sipas llojit të tokës, lagështisë dhe stinës. Vlera e matur në verë në tokë të thatë mund të dalë dukshëm më e lartë se ajo e matur në dimër.

Rezistenca e nevojshme përcaktohet sipas sistemit. Për shembull, në sistemet TT sipas IEC 60364-4-41:

RA × IΔn ≤ 50 V

RA është shuma e rezistencës së elektrodës dhe të përcjellësit mbrojtës; IΔn është rryma nominale e shkëputjes së relesë së rrymës së rrjedhjes. Për një rele 300 mA del RA ≤ 50 ÷ 0,3 ≈ 167 Ω. Në praktikë vlerat e projektit shpesh mbahen shumë më poshtë. Në sistemet TN, impedanca e lakut të defektit duhet të jetë aq e ulët sa ta bëjë elementin mbrojtës të shkëputë brenda kohës së kërkuar.

Raste të veçanta

• Kantieret dhe grupet me rimorkio: Në çdo vendndodhje të re elektroda ngulet dhe matet përsëri. “E kemi matur në kantierin e kaluar” nuk vlen. Shihni gjeneratori për kantier.
• Gjeneratorët portativë: Nevoja për tokëzim varet nga mënyra e përdorimit; bazë merret manuali i prodhuesit.
• Grupet që punojnë në paralel: Mund të krijohen rryma që qarkullojnë ndërmjet neutraleve. Tokëzimi i neutralit duhet projektuar në nivel sistemi.
• Dhoma e gjeneratorit: Zbara ekuipotenciale lidhet me të gjitha pjesët metalike në dhomë. Shihni dhoma e gjeneratorit dhe instalimi.

Matja dhe kontrolli periodik

Rezistenca e tokëzimit matet me metoda standarde si metoda e matjes me tre terminale (rënia e potencialit), nga persona të autorizuar dhe me pajisje të kalibruar. Kontrollohen gjithashtu vazhdimësia dhe shtrëngimi i lidhjeve. Me kalimin e kohës dridhjet mund ta lirojnë lidhjen e tokëzimit në shasinë e gjeneratorit. Në shumë vende, përfshirë Turqinë, kontrolli periodik i instalimeve të tokëzimit në vendet e punës kërkohet me ligj; periudha dhe metoda përcaktohen sipas rregulloreve përkatëse. Gjatë mirëmbajtjes duhen kontrolluar edhe lidhjet e tokëzimit; shihni mirëmbajtja periodike.

Listë kontrolli

• A dihet sistemi i tokëzimit të impiantit (TN-S, TN-C-S, TT)?
• A janë shënuar në projekt vendi i lidhjes neutral–tokë dhe numri i poleve të ATS?
• A është lidhja neutral–tokë vetëm në një pikë?
• A janë shasia, kabina dhe trupat e paneleve të lidhur me përcjellësin mbrojtës?
• A është llogaritur seksioni i përcjellësit mbrojtës?
• A është matur dhe regjistruar rezistenca e tokëzimit?
• A është mbrojtja ndaj rrymës së rrjedhjes e përshtatshme për llojin e sistemit?
• A bëhet matje e re në çdo vendndodhje për grupet e lëvizshme?

Ky artikull ka qëllim informues të përgjithshëm. Projekti dhe matja e tokëzimit duhen bërë nga inxhinierë elektrikë të autorizuar sipas legjislacionit në fuqi.

Hapi tjetër

Ekipi i Terex Diesel mund të bashkëpunojë me autorin e projektit tuaj për lidhjen e neutralit të gjeneratorit dhe strukturën e ATS. Për informacion mbi produktet dhe lidhjet na kontaktoni.