რა არის Stage ემისიის კლასები?

გენერატორების ტექნიკურ დავალებებში, განსაკუთრებით სატენდერო დოკუმენტაციაში, სულ უფრო ხშირად გვხვდება ფორმულირება: „ძრავა უნდა იყოს მინიმუმ Stage II ემისიის კლასის“. ზოგიერთ პროექტში კი Stage IIIA ან Stage V მოითხოვება. ეს ფორმულირებები აღნიშნავს კანონით დადგენილ ზღვრულ საფეხურებს ძრავის გამონაბოლქვიდან გამოსული მავნე აირებისა და ნაწილაკებისთვის. ამ სტატიაში მარტივი ენით ვხსნით, რას ნიშნავს Stage კლასები, რომელ გენერატორებს ეხება ისინი და რა ტექნიკური შედეგები აქვს არჩევანს.

რას ზღუდავს Stage კლასები?

Stage საფეხურები არის ემისიის ზღვრები, რომლებიც ევროკავშირმა დაადგინა გზის გარეშე მობილურ ტექნიკაში (NRMM: non-road mobile machinery) გამოყენებული ძრავებისთვის. მოქმედი ჩარჩო განსაზღვრულია რეგლამენტით (EU) 2016/1628. იზღუდება ოთხი ძირითადი დამაბინძურებელი:

• CO – ნახშირბადის მონოქსიდი
• HC – დაუწვავი ნახშირწყალბადები
• NOx – აზოტის ოქსიდები
• PM – მყარი ნაწილაკები (ჭვარტლი); Stage V-ში დამატებით ნაწილაკების რაოდენობა (PN)

ყოველი ახალი საფეხური ამ მნიშვნელობებს წინასთან შედარებით ამცირებს. ზღვრული მნიშვნელობები ძრავის სიმძლავრის მიხედვით სხვადასხვა სიმძლავრის დიაპაზონისთვის ცალ-ცალკე განისაზღვრება.

საფეხურები მოკლედ

საფეხური	ძალაში შესვლის პერიოდი	ზოგადი მახასიათებელი
Stage I	დაახლოებით 1999	პირველი საერთო ზღვრები
Stage II	2001–2004	შესამჩნევი შემცირება CO-ს, HC-ის, NOx-ისა და PM-ის მიხედვით
Stage IIIA	2006–2008	NOx-ისა და HC-ის უფრო მკაცრი ზღვრები
Stage IIIB	2011–2013	PM-ის დიდი შემცირება; ფართოდ გავრცელდა ელექტრონული საწვავის სისტემა
Stage IV	2014	NOx-ის დიდი შემცირება; ძრავების უმეტესობაში გამონაბოლქვის შემდგომი დამუშავების სისტემა
Stage V	2019–2020	ნაწილაკების რაოდენობის ზღვარი; სიმძლავრის დიაპაზონების უმეტესობაში ნაწილაკების ფილტრი

თარიღები სიმძლავრის დიაპაზონის მიხედვით იცვლება; ცხრილი ზოგად ჩარჩოს გვაძლევს. აშშ-ში მსგავსი სისტემა მოქმედებს EPA Tier საფეხურებით (Tier 1–Tier 4 Final); საექსპორტო პროექტებში ეს ორი სისტემა ერთმანეთში არ უნდა აგვერიოს.

რომელ გენერატორებს ეხება?

ხშირად დასმული კითხვაა: „სავალდებულოა თუ არა, რომ სტაციონარული სარეზერვო გენერატორიც Stage V იყოს?“ ზოგადი წესი ასეთია:

• მობილური და გადასატანი დანადგარები (მაგალითად, მისაბმელიანი ან მოედნიდან მოედანზე გადასატანი სამშენებლო დანადგარები) ევროკავშირში ამ რეგლამენტის მოქმედების ქვეშაა.
• სტაციონარულად დამონტაჟებული დანადგარები (შენობების, საავადმყოფოების, ქარხნების სარეზერვო სიმძლავრის დანადგარები), როგორც წესი, ამ რეგლამენტის მოქმედების სფეროს მიღმაა. ასეთი დანადგარებისთვის გადამწყვეტია ქვეყნის გარემოსდაცვითი კანონმდებლობა, დიდი დადგმული სიმძლავრეების შემთხვევაში წვის დანადგარების შესახებ ნორმები და თავად პროექტის ტექნიკური დავალება.

ევროკავშირის გარეთ ქვეყნები საკუთარ წესებს იყენებენ; ზოგი ევროკავშირის საფეხურებს ეყრდნობა, ზოგი EPA სისტემას იყენებს, ზოგან კი გენერატორებისთვის ემისიის მოთხოვნა საერთოდ არ არსებობს. ამიტომ საჭირო კლასი თითოეულ პროექტში ცალკე უნდა შემოწმდეს მონტაჟის ქვეყნისა და გამოყენების ტიპის მიხედვით.

ტექნიკური შედეგები: ძრავა, საწვავი და მომსახურება

ემისიის უფრო მაღალი საფეხური ძრავასა და მის მომსახურებაში გარკვეულ განსხვავებებს იწვევს:

• საწვავის სისტემა: მაღალ საფეხურებზე გამოიყენება ელექტრონულად მართული, მაღალი წნევის საწვავის სისტემები (common rail). ეს სისტემები საწვავში წყლისა და დაბინძურების მიმართ უფრო მგრძნობიარეა.
• გამონაბოლქვის შემდგომი დამუშავება: Stage IV და V ძრავებში შეიძლება გამოიყენებოდეს ნაწილაკების ფილტრი (DPF), ჟანგვითი კატალიზატორი (DOC) და NOx-ისთვის სელექციური კატალიზური აღდგენა (SCR). SCR სისტემა დამატებით მოითხოვს AdBlue-ს (შარდოვანას ხსნარის) შევსებას.
• საწვავის ხარისხი: ნაწილაკების ფილტრიან ძრავებს სჭირდება ულტრადაბალგოგირდიანი დიზელის საწვავი. ბაზრებზე, სადაც მაღალგოგირდიანი საწვავი გამოიყენება, ამ ძრავებმა შეიძლება პრობლემები შექმნას.
• დაბალ დატვირთვაზე მუშაობა: როცა ნაწილაკების ფილტრიანი ძრავები დიდხანს დაბალ დატვირთვაზე მუშაობს, საჭიროა ფილტრის რეგენერაცია. ეს უნდა გაითვალისწინოთ სარეზერვო დანადგარებში, რომლებიც წელიწადში ცოტა საათს და დაბალ დატვირთვაზე მუშაობს.

ამიტომ მიდგომა „უმაღლესი საფეხური ყოველთვის საუკეთესოა“ სწორი არ არის. თუ ამას ტექნიკური დავალება ან კანონმდებლობა არ მოითხოვს, არჩევანი საწვავის ხარისხისა და გამოყენების პროფილის გათვალისწინებით უნდა გაკეთდეს.

როგორ დასტურდება ემისიის კლასი?

ემისიის კლასს განსაზღვრავს არა ძრავის ბრენდი, არამედ ძრავის კონკრეტული მოდელი. ერთი ბრენდის ერთი ძრავა შეიძლება სერტიფიცირებული იყოს ევროკავშირის საფეხურით, იმავე ბრენდის სხვა ძრავას კი არ ჰქონდეს ემისიის სერტიფიკატი ან კლასიფიცირებული იყოს ევროკავშირის გარეთა სისტემით (მაგალითად, EPA Tier ან China III). თუ თქვენი ტექნიკური დავალება კონკრეტულ საფეხურს მოითხოვს, მიუთითეთ ეს კომერციული წინადადების მოთხოვნაში. ჩვენ მიერ შეთავაზებული მოდელის ემისიის კლასი თითოეული მოდელისთვის ცალკე მიეთითება კომერციულ წინადადებასა და ტექნიკურ ფურცელში; იმ მოდელებისთვის, რომელთა კლასის გადამოწმება ძრავის მწარმოებლის დოკუმენტებით შეუძლებელია, საფეხური არ ცხადდება.

ძრავის ბრენდების ზოგადი შედარებისთვის იხილეთ სტატია გენერატორის ძრავების ბრენდების შედარება, ხოლო საექსპორტო პროექტებში გასათვალისწინებელი სხვა საკითხებისთვის — სტატია გენერატორის შერჩევა ექსპორტისთვის.

ტექნიკური დავალების შედგენისას

ემისიის მოთხოვნის ტექნიკურ დავალებაში მკაფიოდ ჩაწერა შეთავაზებებს შესადარებელს ხდის:

1. მიუთითეთ საჭირო საფეხური და სისტემა: „EU Stage II ან უფრო მკაცრი“ ან „EPA Tier 3“.
2. ჩაწერეთ, დანადგარი სტაციონარულად გამოიყენება თუ მობილურად.
3. განსაზღვრეთ დოკუმენტის მოთხოვნა: ძრავის მწარმოებლის ემისიის შესაბამისობის სერტიფიკატი.
4. მიუთითეთ ადგილზე საწვავის ხარისხი (გოგირდის შემცველობა).
5. თუ Stage IV/V მოითხოვება, დაურთეთ საექსპლუატაციო გეგმა AdBlue-ს შევსებისა და ნაწილაკების ფილტრის მომსახურებისთვის.

ეს სტატია ზოგადი საინფორმაციო ხასიათისაა. ზუსტი მოთხოვნებისთვის საფუძვლად უნდა იქნას აღებული მონტაჟის ქვეყნის მოქმედი კანონმდებლობა და შესაბამისი უწყებები.