Tek Faz mı, Üç Faz mı?

Tek fazlı jeneratör, yalnızca tek fazlı (230 V) cihazların bulunduğu küçük güçlü uygulamalar için uygundur. Üç fazlı jeneratör (400/230 V) ise üç fazlı motorların bulunduğu, güç ihtiyacının yüksek olduğu veya bina bağlantısının üç fazlı olduğu her yerde doğru tercihtir. Karar; mevcut tesisatınıza, cihazlarınızın tipine ve toplam güce göre verilir.

Tek faz ve üç faz nedir?

Türkiye’deki alçak gerilim şebekesinde iki temel bağlantı tipi kullanılır:

• Tek faz: Bir faz iletkeni ve bir nötr iletkeni vardır. Faz–nötr arası gerilim 230 V’tur. Konutlarda ve küçük iş yerlerinde yaygındır.
• Üç faz: Üç faz iletkeni (L1, L2, L3) ve genellikle bir nötr vardır. Fazlar arası 400 V, her faz ile nötr arası 230 V’tur. Sanayi, ticari binalar, apartmanlar ve motorlu yüklerin olduğu her yerde kullanılır.

Jeneratör de aynı mantıkla tek fazlı ya da üç fazlı üretilir. Seçtiğiniz jeneratörün faz yapısı, besleyeceği panonun ve cihazların faz yapısıyla uyumlu olmalıdır.

Hangi durumda tek fazlı jeneratör?

• Binanın şebeke bağlantısı ve sayacı tek fazlıysa,
• Beslenecek cihazların tamamı 230 V tek fazlıysa (aydınlatma, priz yükleri, kombi, buzdolabı, küçük pompalar),
• Güç ihtiyacı düşükse.

Tek fazlı jeneratörler genellikle küçük güç sınıflarında bulunur. Güç büyüdükçe tek faz üzerinden çekilen akım da hızla artar; bu durum kablo kesitini, sigorta boyutunu ve alternatör tasarımını zorlaştırır.

Hangi durumda üç fazlı jeneratör?

• Tesiste üç fazlı motor varsa: asansör, hidrofor grubu, büyük kompresör, pompa, fan, iş makinesi,
• Bina panosu üç fazlıysa (apartmanlar, siteler, fabrikalar, oteller, hastaneler),
• Toplam güç ihtiyacı birkaç kVA’yı aşıyor ve ileride artma ihtimali varsa,
• Senkron çalışma veya ATS ile şebekeye otomatik geçiş planlanıyorsa.

Üç fazlı sistemde aynı güç üç iletkene paylaştırıldığı için her iletkenden geçen akım düşer, kablolar incelir ve motorlar daha düzgün çalışır. Endüstriyel dizel jeneratörlerin büyük çoğunluğu bu nedenle üç fazlıdır.

Akım hesabı: küçük bir karşılaştırma

Formüller:

• Tek faz: I = P ÷ (U × cosφ)
• Üç faz: I = P ÷ (√3 × U × cosφ)

Örnek: 8 kW aktif güç, cosφ = 0,8.

Bağlantı	Gerilim	Yaklaşık akım
Tek faz	230 V	8.000 ÷ (230 × 0,8) ≈ 43 A
Üç faz	400 V	8.000 ÷ (1,732 × 400 × 0,8) ≈ 14 A

Aynı güçte üç fazlı sistemde her iletkenden yaklaşık üçte bir akım geçer. Kablo kesiti, sigorta ve kontaktör seçimi buna göre yapılır.

Üç fazlı jeneratörden tek faz beslemek

Üç fazlı bir jeneratörden tek fazlı cihaz çalıştırmak mümkündür; herhangi bir faz ile nötr arasından 230 V alınır. Burada dikkat edilecek nokta yük dengesidir:

• Üç fazlı jeneratörün her fazı kabaca toplam gücün üçte birini taşıyacak şekilde tasarlanır. 30 kVA’lık bir jeneratörden tek bir faz üzerinden 30 kVA çekilemez.
• Tek fazlı yükler L1, L2 ve L3’e mümkün olduğunca eşit dağıtılmalıdır. Aşırı dengesiz yük, alternatörde ısınmaya, gerilim dengesizliğine ve hassas cihazlarda sorunlara yol açabilir.
• Alternatör üreticileri izin verilen dengesizlik sınırlarını veri sayfalarında belirtir; projede bu sınırlar kontrol edilmelidir.

Pratikte, ağırlıklı olarak tek fazlı yüklerden oluşan bir binada üç fazlı jeneratör seçilecekse, pano tarafında yüklerin fazlara dağılımı mutlaka gözden geçirilmelidir.

Tek fazlı jeneratörden üç fazlı cihaz çalıştırılabilir mi?

Doğrudan hayır. Üç fazlı bir motor tek fazlı kaynaktan beslenemez. Faz dönüştürücü veya frekans invertörü gibi ara çözümler bazı küçük motorlar için kullanılabilse de, bunlar ek maliyet ve verim kaybı getirir. Tesiste üç fazlı cihaz varsa üç fazlı jeneratör seçmek en sağlıklı yoldur.

Seçim için kısa kontrol listesi

1. Ana panonuz ve sayacınız tek fazlı mı, üç fazlı mı?
2. Üç fazlı motor veya cihaz var mı?
3. Toplam çalışma gücü ve en büyük motorun kalkış gücü ne kadar?
4. Tek fazlı yükler fazlara dengeli dağıtılabiliyor mu?
5. İleride kapasite artışı veya ATS ile otomatik devreye girme planlanıyor mu?

Bu sorulara verilen yanıtlar çoğu durumda seçimi netleştirir. Kararsız kaldığınızda üç fazlı jeneratör, esneklik açısından genellikle daha güvenli bir tercihtir; ancak kurulum yetkili bir elektrik mühendisi veya elektrikçi tarafından projelendirilmelidir.

Sonraki adım

Terex Diesel 10–4125 kVA aralığında jeneratör setleri üretir. İhtiyacınız olan gücü güç hesaplama aracıyla tahmin edebilir, sayfadaki güç dönüştürücüyle tek faz ve üç faz akımlarını karşılaştırabilir, uygun modelleri jeneratör bulucu ile listeleyebilirsiniz. Şebekeye otomatik geçiş için ATS transfer panosu sayfasına göz atın; projeye özel sorularınız için bize ulaşın.