Temperatur və hündürlükdən asılı güc itkisi

Generatorun etiket gücü müəyyən istinad şəraitində keçərlidir. Yüksək ətraf mühit temperaturunda, məsələn kölgədə 48 °C-də, etiketində 500 kVA yazılmış qurğu 420 kVA yükdə yüksək soyuducu maye temperaturu siqnalı verib yükü aça bilər. Bunun səbəbi nasazlıq deyil, seçim zamanı sahənin temperaturunun nəzərə alınmamasıdır.

Eyni vəziyyət yüksək ərazidə də baş verir. Hava seyrəkləşdikcə mühərrik daha az hava alır, daha az yanacaq yandıra bilir, daha az güc hasil edir. Bu güc azaldılmasına derating deyilir. Düzgün generatoru seçmək üçün sahənin ən yüksək temperaturunu və hündürlüyünü bilmək, sonra istehsalçının derating məlumatlarına baxmaq lazımdır.

Etiketdəki güc hansı şəraitdə keçərlidir?

Mühərrik gücləri standart istinad şəraitinə görə verilir. ISO 3046-1 (generator qurğuları üçün ISO 8528-1 də ona istinad edir) standart istinad şəraiti:

Parametr	İstinad göstəricisi
Ümumi barometrik təzyiq	100 kPa
Hava temperaturu	25 °C
Nisbi rütubət	30%

İstehsalçılar bununla yanaşı, gücün hansı temperatur və hündürlüyə qədər azalmadan verilə biləcəyini texniki məlumat vərəqəsində göstərir. Məsələn, bir mühərrik 40 °C və 1000 m-ə qədər tam güc verdiyi halda, digəri daha aşağı həddə güc itirməyə başlaya bilər. Hədd aşıldıqda derating əyrisi və ya cədvəli tətbiq olunur.

Güc itkisinin üç mənbəyi

• Mühərrik: İsti və seyrək havada silindrə daxil olan hava kütləsi azalır. Turbokompressorlu mühərriklər bunu müəyyən həddə qədər kompensasiya edir; həmin həddən sonra güc azalır. Turbo sistemi, yanacaq sistemi və emissiya tənzimləməsi mühərrikdən mühərrikə fərqli olduğu üçün itki də fərqlidir.
• Soyutma: Radiator müəyyən ətraf mühit temperaturuna görə layihələndirilir. Yüksək ərazidə havanın sıxlığı azaldığı üçün ventilyatorun ötürdüyü hava kütləsi də azalır. Soyutma kifayət etmirsə, qurğunu gücündən əvvəl temperatur siqnalı məhdudlaşdırır.
• Alternator: Alternatorlar adətən IEC 60034-1-dəki şəraitə, yəni 40 °C soyuducu hava və 1000 m hündürlüyə görə qiymətləndirilir. Bundan yuxarı dolaqlar daha isti işləyir və alternator istehsalçısının cədvəlinə görə kVA göstəricisi azalır.

Qurğunun sahədə verə biləcəyi güc bu üçündən hansı daha çox məhdudlaşdırırsa, onunla məhdudlaşır.

Nümunə derating cədvəli necə oxunur?

Aşağıdakı cədvəl tamamilə şərtidir; metodu göstərmək üçün hazırlanıb və heç bir mühərrikə və ya markaya aid deyil. Faktiki göstəricilər hər mühərrikin öz texniki məlumat vərəqəsindədir.

Hündürlük / Temperatur	25 °C	40 °C	45 °C	50 °C
≤ 1000 m	100%	100%	96%	92%
1500 m	97%	95%	91%	87%
2000 m	93%	90%	86%	82%
2500 m	88%	85%	81%	77%

Oxunuşu: sahənin ən yüksək temperaturunu və hündürlüyünü tapın; kəsişmədəki faiz mühərrikin həmin şəraitdə verə biləcəyi gücün etiketdəki gücə nisbətidir.

Nümunə hesab (şərti göstəricilərlə)

Sahə: 1500 m hündürlük, yayda ən yüksək 45 °C. Tələb olunan güc: 400 kW (500 kVA).

1. Mühərrik: Cədvəldəki nisbət 91% → tələb olunan etiket gücü ≈ 400 ÷ 0,91 ≈ 440 kW.
2. Alternator: Alternator istehsalçısının cədvəlində bu şərait üçün, məsələn, 94% → tələb olunan alternator gücü ≈ 500 ÷ 0,94 ≈ 532 kVA.
3. Nəticə: Hər iki şərti birlikdə təmin edən qurğu, yəni bu nümunədə təxminən 550 kVA sinfi, ilkin seçim kimi nəzərdən keçirilir.
4. Soyutma: Radiatorun 45 °C mühitdə və 1500 m-də kifayət etdiyi ayrıca təsdiqlənir.

Ümumi düstur:

Tələb olunan etiket gücü = sahədə tələb olunan güc ÷ derating nisbəti

Güc ehtiyacını əvvəldən hesablamaq üçün güc hesablama alətindən və generator neçə kVA olmalıdır məqaləmizdən istifadə edə bilərsiniz.

Sahədə tez-tez rast gəlinən səhvlər

• Orta temperatura görə seçim. Hesablama ilin orta göstəricisi ilə deyil, ən isti günün günortadan sonrası ilə aparılır.
• Hava girişindəki temperaturu unutmaq. Kabin və ya generator otağı daxilindəki hava çöldəkindən bir neçə dərəcə, pis ventilyasiyada isə xeyli isti ola bilər. Həlledici olan hava filtrinə və radiatora daxil olan havanın temperaturudur. Bax: generator otağı və quraşdırma və generator kabini.
• İsti havanın dövranı. Radiatordan çıxan isti hava yenidən sorulursa, qurğu ətraf mühit temperaturundan xeyli isti hava ilə işləyir.
• Yalnız mühərrikə baxmaq. Alternator və radiator da məhdudlaşdırıcı ola bilər.
• Tezliyi qarışdırmaq. Eyni mühərrikin 50 Hz və 60 Hz derating əyriləri fərqli ola bilər; bax: 50 Hz və 60 Hz generator fərqi.
• Güc sinfini nəzərə almamaq. Derating seçilmiş güc sinfi (standby və ya prime) üzrə tətbiq olunur; bax: standby, prime və continuous gücü fərqi.

Yoxlama siyahısı

• Sahənin hündürlüyü məlumdurmu?
• Hesablama ən isti dövrün ən yüksək temperaturu ilə aparılıbmı?
• Hava filtri və radiator girişindəki faktiki hava temperaturu təxmin edilibmi?
• Mühərrikin texniki məlumat vərəqəsindəki derating cədvəli və ya əyrisi yoxlanılıbmı?
• Alternatorun derating göstəricisi yoxlanılıbmı?
• Radiatorun həmin temperatur və hündürlükdəki qabiliyyəti təsdiqlənibmi?
• Hesablama düzgün güc sinfi (standby/prime) və tezlik üzrə aparılıbmı?

Növbəti addım

İsti iqlimlər və yüksək ərazilərdəki sahələr üçün seçim edərkən sahənin hündürlüyünü, ən yüksək temperaturunu və yük məlumatlarını Terex Diesel komandası ilə bölüşün. Uyğun mühərrik və alternator kombinasiyasını texniki məlumat vərəqələrinə görə birlikdə qiymətləndirək: bizimlə əlaqə saxlayın.