Elektrik mühərriki üçün generator gücü

Generatorla qidalanan obyektdə problemlərin çoxu daimi yükdən deyil, mühərriklərin işəsalma anından yaranır. Daimi iş zamanı 30 kVA çəkən nasos ilk saniyələrdə bunun bir neçə mislini tələb edir. Generator bu ani tələbi ödəyə bilmədikdə gərginlik düşür, kontaktorlar açılır, mühərrik işə düşə bilmir və ya eyni xətdəki digər cihazlar dayanır. Bu məqalədə mühərrikli yüklər üçün generator gücünün necə yoxlanıldığını addım-addım izah edirik. Yüklərin toplanmasının ümumi addımları üçün Generator neçə kVA olmalıdır? məqaləmizə baxa bilərsiniz.

İşəsalma anında nə baş verir?

Asinxron mühərrik dayanarkən rotoru hərəkətsizdir və dolaqları demək olar ki, qısa qapanma kimi davranır. Buna görə ilk anda nominal cərəyanın 5–8 misli qədər cərəyan çəkir. Bu cərəyanın güc əmsalı aşağıdır (təxminən 0,3–0,4); yəni generatordan tələb olunan əsasən reaktiv gücdür. Reaktiv gücü alternator təmin edir; mühərrik tərəfi isə dövr sayının düşməməsi üçün ani yük artımına cavab verməlidir.

Nəticədə mühərrikin işəsalması iki təsir yaradır:

• Gərginlik düşküsü (voltage dip): Alternatorun və gərginlik tənzimləyicisinin (AVR) reaksiya müddətindən asılıdır.
• Tezlik düşküsü: Dizel mühərrikin ani yük qəbul etmə qabiliyyətindən və dövr tənzimləyicisindən asılıdır.

Mühərrik etiketindən işəsalma kVA-sına

Hesablama üçün mühərrik etiketindəki üç məlumat kifayətdir: güc (kW), faydalı iş əmsalı və güc əmsalı. İş kVA-sı təxminən belə tapılır:

İş kVA = kW ÷ (f.i.ə. × güc əmsalı)

Məsələn, gücü 22 kW, f.i.ə. 0,92 və güc əmsalı 0,85 olan mühərrik üçün iş kVA-sı təxminən 28 kVA-dır. İşəsalma kVA-sı isə işəsalma üsulundan asılı olaraq bu göstəricinin bir neçə mislidir:

İşəsalma üsulu	İşəsalma cərəyanı (nominala nisbətən)	22 kW mühərrik üçün təxmini işəsalma kVA-sı
Birbaşa (DOL)	6–7 misli	170–200 kVA
Ulduz-üçbucaq	təxminən 2–2,5 misli	55–70 kVA
Yumşaq işəsalma qurğusu (soft starter)	təxminən 2,5–3,5 misli (tənzimləmədən asılı)	70–100 kVA
Tezlik çeviricisi (VFD)	təxminən 1–1,5 misli	28–42 kVA

Bu göstəricilər istiqamətləndirici xarakter daşıyır; dəqiq işəsalma göstəricisi mühərrik istehsalçısının verdiyi bloklanmış rotor məlumatından götürülür. Cədvəldə diqqəti cəlb edən məqam odur ki, eyni mühərrik üçün birbaşa işəsalma generatordan tezlik çeviricisinə nisbətən təxminən beş dəfə çox ani güc tələb edir.

Məqbul gərginlik düşküsü

Generator seçərkən sual «mühərrik işə düşəcəkmi?» deyil, «işə düşərkən gərginlik nə qədər azalacaq?» sualıdır. Praktikada geniş yayılmış hədlər bunlardır:

• Ümumi mühərrikli yüklər: 15–20%
• Liftlər, kontaktorların üstünlük təşkil etdiyi idarəetmə dövrələri: təxminən 15%
• Həssas elektron yüklə eyni şinlərdə işləyən mühərriklər: 10% və ya daha az

Gərginlik 25–30%-dən çox düşərsə, kontaktor sarğacları açıla bilər; mühərrik işə düşə bilmir və təkrar-təkrar qoşulmağa çalışır. Generatorların texniki məlumat vərəqələrində alternatorun müəyyən gərginlik düşküsündə təmin edə biləcəyi işəsalma kVA-sı (motor starting kVA) göstərilir. Seçim zamanı bu göstərici ən böyük mühərrikin işəsalma kVA-sı ilə müqayisə edilir.

Mərhələli işəsalma: eyni işi daha kiçik qurğu ilə görmək

Bir neçə mühərrik varsa, onların hamısının eyni vaxtda işə düşməsi vacib deyil. İdarəetmə sisteminə əlavə edilən vaxt releləri və ya idarəetmə cihazının çıxışları vasitəsilə mühərrikləri 5–10 saniyə fasilə ilə işə qoşmaq olar. Qayda sadədir:

1. Ən böyük mühərriki birinci işə salın.
2. Digər mühərrikləri böyükdən kiçiyə doğru sıralayın.
3. Hər addımda generatorda artıq mövcud olan yük ilə yeni mühərrikin işəsalma kVA-sının cəmini yoxlayın.

Nümunə: Suvarma obyektində 30 kW, 15 kW və 7,5 kW gücündə üç nasos var və hamısı birbaşa işə salınır. Üç nasos eyni vaxtda işə düşərsə, 400 kVA-dan çox ani tələb yaranır. Mərhələli işəsalmada ən kritik addım 30 kW nasosun işəsalmasıdır; bu, təxminən 230–270 kVA təşkil edir. 30 kW nasos ulduz-üçbucaq üsulu ilə işə salındıqda ən kritik addım 30 kW nasos işləyərkən 15 kW nasosun işəsalması olur və tələb təxminən 150–170 kVA-ya enir. Beləliklə, qurğu seçimi nəzərəçarpacaq dərəcədə kiçilir. Bu hesablama təxmini göstərilib; layihədə mühərrik etiketləri və qurğunun texniki məlumat vərəqəsi ilə təsdiqlənməlidir.

Tezlik çeviricili yüklər və harmoniklər

Tezlik çeviriciləri işəsalma problemini böyük ölçüdə həll edir, lakin yeni bir məsələ yaradır: harmonik cərəyanlar. Altı impulslu çeviricinin çəkdiyi cərəyan sinusoidal deyil. Generatorun daxili müqaviməti şəbəkəyə nisbətən yüksək olduğu üçün harmoniklər gərginlik dalğasının formasını daha çox təhrif edir. Diqqət yetirilməli məqamlar:

• Ümumi yükün yarısından çoxu tezlik çeviricili olarsa, alternator bir böyük gövdədən seçilə bilər.
• Çevirici tərəfində xətt drosseli və ya harmonik filtrindən istifadə edilə bilər.
• Daimi maqnitli təsirləndirmə (PMG) variantı olan alternatorlar təhrif olunmuş gərginlikdə tənzimləməni daha sabit saxlayır.
• UPS və tezlik çeviricilərinin üstünlük təşkil etdiyi obyektlərdə AVR tənzimləməsi və idarəetmə cihazının ölçmə dəqiqliyi istismara verilmə zamanı yoxlanılmalıdır.

Mühərrikli yüklər üçün yoxlama siyahısı

• Hər mühərrikin gücü, işəsalma üsulu və iş ardıcıllığı siyahıya alınıbmı?
• Ən böyük mühərrikin işəsalma kVA-sı qurğunun texniki məlumat vərəqəsindəki işəsalma kVA-sı ilə müqayisə edilibmi?
• Məqbul gərginlik düşküsü yükün növünə görə müəyyən edilibmi?
• Eyni vaxtda işəsalma həqiqətən lazımdırmı, yoxsa mərhələli işəsalma mümkündürmü?
• Tezlik çeviricili yüklərin ümumi yükdəki payı və harmonik təsiri qiymətləndirilibmi?
• Yanğın nasosu kimi kritik mühərriklər üçün müvafiq standartın tələbləri ayrıca yoxlanılıbmı?

Növbəti addım

Yük siyahınızı güc hesablama alətinə daxil edərək ilkin təxmini dərhal görə bilərsiniz. Mühərrikli yüklərin üstünlük təşkil etdiyi layihələrdə mühərrik etiketlərini və iş ardıcıllığını təklif sorğunuzla birlikdə göndərsəniz, qurğunun alternator gövdəsini və idarəetmə cihazını bu yüklərə uyğun olaraq birlikdə seçərik. Uyğun modellər üçün açıq tipli və kabinli generator səhifələrimizə baxa bilərsiniz.